VAZAI — Chuyên mục Thời sự tổng hợp

Còn vài ngày nữa là đến 27/7 — 79 năm Ngày Thương binh, Liệt sỹ (27/7/1947 - 27/7/2026). 

Trong tuần này, ba câu chuyện tưởng như rời rạc lại cùng hội tụ về một điểm: hành trình đưa các liệt sỹ trở về với tên tuổi, quê hương.

1. Một bức thư, một lời hứa

Nhân dịp kỷ niệm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gửi thư tri ân tới các Mẹ Việt Nam Anh hùng, thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sỹ và toàn thể người có công với nước. 

Bức thư viết: 

"tên tuổi các liệt sỹ có thể khắc trên bia mộ hoặc còn chưa viết thành tên, nhưng linh hồn, khí phách và uy danh của các đồng chí sẽ mãi mãi trường tồn cùng non sông Việt Nam".

Tổng Bí thư gọi Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ là "mệnh lệnh từ trái tim", đồng thời trước đó — khi thăm lực lượng làm nhiệm vụ tại Công viên Lê Thị Riêng (TPHCM) — đã yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng AI, ADN và chuyển đổi số vào công tác này.

2. Một kỷ vật, một câu chuyện chưa có tên

Tại Nghĩa trang liệt sỹ quốc gia Nầm (Hà Tĩnh), trong đợt khai quật lấy mẫu ADN, lực lượng chức năng tìm thấy một cây bút bi hiệu Kim Tinh, khắc dòng chữ: "Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược. Học viện tặng. 1968" — nằm trong phần mộ liệt sỹ chưa xác định danh tính số 287, hàng 1, lô B5. 

Cây bút đã được đặt lại vào phần mộ sau khi lấy mẫu, chờ ngày có kết quả xác minh để cất bốc và trao lại kỷ vật cho thân nhân.

Chỉ riêng tại Hà Tĩnh, 239 mẫu sinh phẩm đã được lấy tại 4 nghĩa trang trong đợt này. 

Mỗi kỷ vật tìm thấy — cây bút, đôi dép cao su, mảnh áo, chiếc cúc — đều là một mảnh ký ức đang chờ được gọi đúng tên.

3. Một công nghệ, một lời giải

Phía sau những đợt lấy mẫu ADN ấy là một công trình khoa học vừa được công bố quốc tế: VN1K, bản đồ gen toàn diện đầu tiên của người Việt, do TS Võ Sỹ Nam và GS Vũ Hà Văn dẫn dắt, đăng trên Nature Communications sau gần 7 năm nghiên cứu. 

Từ dữ liệu gen của 1.011 người Việt với hơn 42 triệu biến thể, nhóm nghiên cứu đã phát triển VinGenChip — chip sinh học đầu tiên thiết kế riêng cho hệ gen người Việt, hiện đang được dùng trong Dự án Ngân hàng gen liệt sỹ và thân nhân, giúp tăng độ chính xác đối sánh ADN và giảm chi phí so với giải pháp nhập khẩu.

Nhờ vậy, hành trình tìm lại gần 500.000 liệt sỹ chưa rõ danh tính có thêm một công cụ do chính người Việt làm chủ.

Lời tri ân — kỷ vật — khoa học: ba mảnh của cùng một hành trình

Ba câu chuyện trên không phải ba tin độc lập. 

Đó là ý chí chính trị từ cấp cao nhất, ký ức được lưu giữ qua từng kỷ vật, và năng lực khoa học trong nước — cùng hướng về một đích: đưa mỗi liệt sỹ trở về với tên tuổi và vòng tay gia đình.

Cũng chính trong tinh thần "Uống nước nhớ nguồn" đó, VAZAI đang chuẩn bị ra mắt BIA TƯỞNG NIỆM — cụ thể là BIA QUỐC TỔ, một trang tưởng niệm công khai trên hệ thống Blog, tôn vinh dòng chảy lịch sử dân tộc từ Thời đại Hùng Vương đến Thời đại Hồ Chí Minh, nối liền với các liệt sỹ đã và đang được tìm về tên tuổi hôm nay. 

Đây sẽ là nơi những câu chuyện như cây bút Kim Tinh, như bức thư tri ân, như công nghệ VN1K không chỉ được đưa tin một lần rồi trôi qua, mà được lưu giữ lâu dài như một phần ký ức chung của dân tộc.

Nguồn: Dân trí, 22-23/07/2026 | Tổng hợp: CG AI PENTAGON, hệ sinh thái VAZAI

VAZAI - nơi Con Người điều phối, nhiều AI (Claude, Gemini, ChatGPT, Copilot, Grok...) cùng cộng tác tạo nội dung cho Cộng Đồng Người Việt, theo chuẩn "5 NHẤT": Đúng - Nhanh - Dễ - Đẹp - Mới.